Są sobie dwa miasta na przeciwnych stronach wyspy Język Angielski. Jedno nazywa się Formalność, a drugie Nieformalność. Niby mówią tym samym językiem, a jednak brzmi on zupełnie inaczej.

W Nieformalności ludzie są wyluzowani i noszą na co dzień dresy. Zwracają się do siebie po imieniu, w codziennych rozmowach mówią do siebie prostym językiem, pełnym słów i wyrazów kolokwialnych, czasowników frazowych (give up, put up with) i stroną czynną (Johnny made a sandwich.), i nie owijają w bawełnę – kiedy czegoś potrzebują, mówią grzecznie acz stanowczo Can you pass the soya sauce? Prostymi zdaniami.

W Formalności ludzie są spięci i noszą wyprasowane koszule zapięte po ostatni guzik. Rządzi tam język długich wyrazów o niskiej częstotliwości, czasowników frazowych unika się jak ognia, preferuje się czasowniki jednowyrazowe (surrender, tolerate). Strona bierna (The sandwich was made by Johnny.) jest uwielbiana i wszyscy mówią, jakby grali na zwłokę: I was wondering if you could please pass me the soya sauce?

Mieszkańcy Formalności i Nieformalności, mimo że żyją w tym samym kraju, nie dogadują się zbyt dobrze – trochę jak mieszkańcy Bydgoszczy i Torunia albo Gorzowa Wielkopolskiego i Zielonej Góry… 😉

O co chodzi z tą formalnością? Formalny oznacza ni mniej ni więcej wykonany zgodnie z przepisami, etykietą lub konwencją. Od pewnych tekstów oczekuje się sztywniejszego trzymania się pewnych zasad. Sprawozdanie musi zawierać konkretne, określone elementy, używa specyficznych słów i wyrażeń, i preferuje słowa rzadko używane, ponieważ jest pisane albo dla kogoś, kto stoi ponad nami w hierarchii, albo do szerszego grona ludzi. List nieformalny ma luźniejszą formę, można używać dowolnych słów i wyrażeń, preferuje słowa codzienne, ponieważ jest pisane do znajomego lub członka rodziny.

Czyli w telegraficznym skrócie:

INFORMAL FORMAL
słowa i wyrażenia kolokwialne słowa i wyrażenia o niskiej częstotliwości
formy ściągnięte, np. can’t, it’s, itp. pełne formy, np. cannot, it is, itp.
czasowniki frazowe (phrasal verbs) preferowane czasowniki jednowyrazowe
podtytuły, listy i punktowanie podtytuły, listy i punktowanie dozwolone tylko w niektórych tekstach (np. sprawozdaniach)
mniej strony biernej (np. she was given…) więcej strony biernej
krótkie, nieskomplikowane zdania (np. Could you…?) dłuższe, złożone zdania (np. I was wondering if you could…?)

Kwestia tego, jak bardzo formalne jest dane słowo, wyrażenie lub tekst jest kluczowe w części dotyczącej pisania wszelkich egzaminów językowych. Każdy rodzaj tekstu ma określony dopuszczalny poziom formalności. Dlatego sprawdzając nowe słowo w słowniku, oprócz informacji na temat jego znaczenia i gramatyki, powinieneś/powinnaś zwracać uwagę na to, czy nie jest ono przypadkiem formalne lub nieformalne. I tak je dobierać, żeby nie zabrzmieć jak nieokrzesaniec, używając zbyt nieformalnych słów w formalnym tekście lub jak pan(i) “ą-ę”, dobierając słowa zbyt formalne w nieformalnym tekście. Dobre słowniki zawierają informację na ten temat; spójrz na przykład na definicje słów concomitantbimbo w słowniku oxfordzkim.

Sprawne operowanie poziomami formalności jest kluczowe do zdania wszelkich egzaminów językowych i uzyskania satysfakcjonującego wyniku.