Nie ma języka, którego ortografia jest idealna. Przez idealna mam na myśli regularna. Przez regularna mam na myśli taką, której jednej głosce odpowiada jeden i tylko jeden sposób zapisu.

Jeśli nie chcesz czytać nudnego, przydługawego wstępniaka, kliknij >>tutaj<<, aby przenieść się do listy zasad

Czasem język płata figle i łatwo w nim czytać, ale pisanie nastręcza większe problemy. Takim językiem-figlarzem jest język hiszpański. Wiadomo, że „b” i „v” czyta się tak samo, ale słysząc słowo nie możemy być pewni jak je zapisać – vever czy beber? Bolber czy volver? Podobnie rzecz ma się z akcentami w tym języku. Wiadomo, że tam gdzie jest tylda, czyli kréséczká nad samogłoską, tam pada akcent w tym słowie. Czytanie jest więc proste. Ale zasady, gdzie postawić tyldę zajmują w Gramatyce języka hiszpańskiego z ćwiczeniami Małgorzaty Cybulskiej-Janczew i Jacka Perlina bite 5 stron.

Językiem, który podobnież zbliża się do ideału jest fiński. Tak przynajmniej twierdzą panowie Nicolai i Kondrak w swoim artykule o angielskiej ortografii. A z językiem angielskim jak z koniem – jaki jest, każdy widzi. Tak jak angielska wymowa, angielska ortografia bywa hipernieregularna. Dlaczego oni nie mogą pisać tak jak się mówi, tak jak w języku polskim? Ponieważ po pierwsze nawet w języku polskim nie piszemy tak jak mówimy (wtorek czy ftorek, chleb czy chlep, jabłko czy japko), a po drugie historia. Niegdysiejsza ortografia, mimo że nie była tak regularna jak dzisiejsza i nawet William Shakespeare podpisywał się na kilka różnych sposobów jako Shakspe, Shakspeare czy Shakspere, była bliższa brzmieniu języka. Następnie jednak się sformalizowała (jeden wyraz piszemy w jeden sposób!), a potem zaszły daleko idące zmiany w wymowie, jak sławetna wielka przesuwka samogłoskowa. Dotknęła głównie samogłosek długich i jest jedną z głównych przyczyn obecnej rozbieżności pomiędzy wymową i pisownią w angielszczyźnie.

Mniejsza o historię, skupmy się na teraźniejszości. Czy istnieją w we współczesnej angielszczyźnie zasady ortograficzne, którym można ufać? Jest kilka takich, którym można ufać bezgranicznie i parę takich, które z reguły są wierne, tylko bardzo rzadko skaczą w bok. Jest też mnóstwo pseudozasad jak “i” before “e” except after “c”, która, jak wykazały badania, nie działa w aż 25% przypadkach.

Poniższe zasady działają zawsze lub prawie zawsze.

Na początku wyrazu

1. Wszystkie dni tygodnia zaczynają się wielką literą, a kończą -day. Jakby ktoś jeszcze nie zauważył (:

2-6. W odróżnieniu od języka polskiego wielkimi literami piszemy również zawsze:
– nazwy miesięcy: January, September, December;
– nazwy języków: Polish, Chinese, Swahili;
– nazwy wojen: Second World War, Spanish Civil War, the Norman Conquest;
– nazwy bitew: Battle of Bizani, Battle of Kelbajar, Battle of Vukovar;
– nazwy innych historycznych wydarzeń i okresów (wyłączając wieki i tysiąclecia): the Great ​Depression, the Troubles, the Middle Ages.

7-10. Aby stworzyć negatywne formy niektórych słów, rzeczowników, przymiotników i czasowników, można w angielskim użyć przedrostków takich jak a-, dis-, il-, im-, in-, ir-, non- czy un-. Którego przedrostka dokładnie użyć z jakim słowem, należy niestety zapamiętać, ale istnieje kilka zasad, które ułatwią wybór.

Słowa, które kojarzą się z a-, zawsze zaczynają się spółgłoską
politicalapolitical
sexualasexual
theistatheist.

Słowa, które łączą się z il-, zawsze rozpoczynają się na literę „l”:
legalillegal
literateilliterate
logicalillogical.

Słowa, które tworzą formę negatywną za pomocą im-, zawsze rozpoczynają się „m” lub „p”:
mobileimmobile
moralimmoral
perfectimperfect.

Słowa, które parują się z ir-, zawsze rozpoczynają się na literę „r”:
rationalirrational
regularirregular
resistibleirresistible.

Musisz się jednak mieć na baczności, bowiem nie wszystkie słowa, które rozpoczynająa-, dis-, il-, im-, in-, ir-, non- czy un-, są przeczeniami. Tak samo jak polskie słowo nienawidzić nie jest przeczeniem słowa nawidzić.
alikenot like :-/
discussnot cuss 0_0
universenot iverse 😐
illuminatenot luminate 🙁
importantnot portant :-[
involvenot volve o_O
irrigatenot rigate :-O

W środku wyrazu

11. W większości angielskich wyrazów po literze “q” musi pojawić się “u”. Wyrazy, które łamią tę zasadę to zapożyczenia z innych języków (burqa, qaddish, qi) lub nazwy własne (Nasdaq, Qantas, Compaq). Ciocia Wikipedia może nawet poczęstować listą wyrazów, które nie stosują się do tej zasady. W większości są to wyrazy, które zobaczysz na oczy raz w życiu. Na tej liście.

12. Wszystkie liczby pomiędzy 21 i 99 są pisane z myślnikiem:
twenty-one
thirty-two
forty-three
fifty-four
sixty-five
seventy-six
eighty-seven
ninety-eight.

Oprócz, naturalnie, liczb okrągłych.

Na końcu wyrazu

13. Full jako osobne słowo pisze się przez dwa „l”. Na końcu wyrazów -ful piszemy przez jedno „l”, np. grateful, careful, helpful.

14. Dodając -ly do wyrazów, które kończą się na literę “l”, aby utworzyć przysłówki zachowujemy obie litery.
faithfulfaithfully
hopefulhopefully
specialspecially.

15. Zbitki -ck używa się na końcu jednosylabowych wyrazów po krótkiej samogłosce, np. duck, luck, buck. Jeśli przed dźwiękiem /k/ znajduje się inna samogłoska, stosujemy samo „k”, np. bulk, sulk, weak.

16. Dodając -ed do słowa podwajamy ostatnią literę-spółgłoskę, jeśli poprzedzająca ją samogłoska jest krótka, np.
gripgripped
cupcupped
wrapwrapped.

17. Zasada 1:1:1 – jeśli słowo ma 1 sylabę, kończy się na 1 samogłoskę i 1 spółgłoskę, podwaja się tę spółgłoskę (o ile nie jest to „w”, „x” lub „y”), dodając rozmaite końcówki jak -er, -est, -ing czy -en, np.
shopshopper
bigbigger
fatfatten
shopshopping.

Z tej zasady lubią się wyłamywać Amerykanie, którzy nie podwajają w większości wyrazów litery “l”.

18. Dodając końcówki -ful, -ness, -er, -est, -es do wyrazu, który kończy się na spółgłoskę + „y”, zmienimy „y” na „i”, np.
beauty + ful = beautiful
happy + ness = happiness
happy + ly = happily
angry + er = angrier
angry + est = angriest
apply + es = applies.

19. Czasownik traci “e” na końcu, kiedy dodajemy do niego końcówkę -ing, np.
loveloving
changechanging
comecoming,
chyba że jego przedostatnią literą jest „e”, „o” lub „y”, np.
seeseeing
agreeagreeing
canoecanoeing.

20. Czasownik traci “e” na końcu, kiedy dodajemy do niego końcówę -able, np.
useusable
lovelovable
writewritable,
chyba że jego przedostatnią literą jest “c” lub “g”, np.
noticenoticeable
managemanageable
bouncebounceable.

21. Słowa kończące się na sylabę, która brzmi podobnie do polskiego słowa „szal” (special, official, racial) mogą być pisane na dwa sposoby – z -cial lub -tial na końcu. Kiedy używamy -cial, a kiedy -tial? Po samogłosce zwykle piszemy -cial: special, superficial, official.

Jest jednak kilka łyżek dziegciu w tej beczce miodu. Są to takie słowa jak financial, commercial czy provincial. Słowa te kończą się -cial, mimo że poprzedzające je litery są spółgłoskami. Wynika to z tego, że słowa źródłowe zaiste kończą się samogłoskami
financefinancial
commercecommercial
provinceprovincial.

22. Żeby utworzyć liczbę mnogą rzeczowników kończących się na „y” przed spółgłoską (r, t, b itd.), odetnij „y” i dodaj „ies”. Albo zamień „y” na „i”, a następnie dodaj „es” – na jedno wyjdzie, np.
ancestryancestries
babybabies
partyparties

23. Aby utworzyć liczbę mnogą w wyrazach kończących się na „s”, „sh”, „x”, „z” lub ch trzeba do nich dodać “es”:
busbuses
pushpushes
blotchblotches
boxboxes
spritzspritzes.
Chyba że „ch” wymawiane jest jak /k/, wtedy dodajemy samo „s”. Blotch wymawia się z /tʃ/ na końcu.

Istnieje również wiele różnic w pisowni pomiędzy angielskim brytyjskim i angielskim amerykańskim. Tych, które można by określić jako regularne, są dwie:

24. Czasowniki, które w brytyjskim angielskim kończą się -yse, w angielskim amerykańskim zawsze kończą się -yze, np.
analyseanalyze
breathalysebreathalyze
paralyseparalyze

25. Słowa zawierające „ae” lub „oe” w brytyjskim angielskim pisze się przez „e” amerykańskim angielskim, np.
archaeologyarcheology
leukaemialeukemia
paediatricpediatric

A jak nauczyć się pisania pozostałych wyrazów w angielszczyźnie? Czytać, czytać, czytać i pisać, pisać, pisać.