Podręczniki i nauczyciele zwykle uczą, jak zadawać pytania przy okazji nauki nowych czasów – w czasie przeszłym pytania zadaje się w ten sposób, a w czasie przyszłym w tamten sposób. A gdyby tak podejść do sprawy z innej perspektywy, przekrojowo przez wszystkie czasy, tryby i aspekty – jakich sposobów język angielski używa, by zadać pytanie. Dokładna analiza pokazuje, że jest ich tylko (albo aż) pięć.

Uczniom zmagającym się z językiem angielskim analiza poniżej pomoże zrozumieć i utrwalić gramatyczne manewry, dzięki którym tworzy się pytania, a nauczycielom i korepetytorom być może ułatwi przekazanie i skonsolidowanie wiedzy na ten temat.

Najpierw porozmawiajmy jednak o rodzajach pytań.

Można je podzielić z jednej strony na typu “tak lub nie”, a więc takie, w których są tylko dwie opcje odpowiedzi oraz pytania otwarte, zaczynające się od takich słów jak dlaczego, kiedy, po co, jaka itp., a więc takie, w których opcji odpowiedzi jest więcej niż dwie.

Pytania “tak lub nie” i pytania otwarte wyglądają w języku angielskim nieco odmiennie:

Do you like classical music?Czy lubisz muzykę klasyczną? → dwie opcje odpowiedzi, tak lub nie
What type of music do you like?Jaki rodzaj muzyki lubisz? → opcji odpowiedzi są tysiące

Pytania można jeszcze podzielić na pytania o podmiot i pytania o resztę zdania, czyli orzeczenie lub dopełnienie. Czym jest podmiot, a czym orzeczenie i dopełnienie? W zdaniu

Children eat sweets. → (kto? co?) Dzieci (co robią?) jedzą (kogo? co?) słodycze.

children jest podmiotem, eat orzeczeniem, a sweets dopełnieniem. Innymi słowy orzeczenie jest czynnością, podmiotem jest wykonawca czynności, a dopełnieniem rzecz, na której ta czynność jest wykonywana.

Pytaniami o orzeczenie na razie się nie zajmiemy. Pytania o podmiot i o dopełnienie w języku angielskim wyglądają odmiennie:

Who eats sweets? = Kto je słodycze?
Children eat sweets. = Dzieci jedzą słodycze. 

What do children eat? = Co jedzą dzieci?
Children eat sweets. = Dzieci jedzą słodycze.

Musisz pamiętać, że kolejność słów w każdym pytaniu angielskim jest absolutnie kluczowa. W polskim pytania “co jedzą dzieci?” i “co dzieci jedzą?” mają inny wydźwięk, ale są prawidłowe. Jeśli poprzestawiasz słowa w zdaniu angielskim, możesz otrzymać pytanie nieprawidłowe gramatycznie i nikt ci nie zagwarantuje, że będziesz zrozumiany w rozmowie.

Każde pytanie w angielskim jest z jednej strony albo pytaniem typu “tak lub nie”, albo pytaniem otwartym ORAZ albo pytaniem o podmiot, albo o dopełnienie. Na jakie sposoby tworzy się pytania w każdym z tych rodzajów?

Zajmijmy się najpierw pytaniami typu “tak lub nie”. Nie istnieją pytania typu “tak lub nie” o podmiot, więc od razu możemy przejść do pytań o dopełnienie.

Pierwszy najprostszy i najczęściej stosowany sposób nazwałem [1] “move” czyli “przenieś”, ponieważ jedyną operacją, którą musisz przeprowadzić to przenieść czasownik z jednego miejsca w zdaniu w inne.

To sposób stosowany w największej liczbie czasów i struktur gramatycznych:

  • “be” in present simple
  • “be” in past simple
  • present continuous
  • past continuous
  • present perfect
  • present perfect continuous
  • past perfect
  • past perfect continuous
  • have got in British English
  • modal verbs
  • future simple
  • be going to
  • there + be
  • conditional sentences

Ponieważ nie musisz znać nazw struktur gramatycznych, rzućmy okiem na przykłady:

You are Scottish.
Are you Scottish?

You were there.
Were you there?

We are going.
Are we going?

She was drawing.
Was she drawing?

She has finished.
Has she finished?

You have been waiting.
Have you been waiting?

The train had left before they got to the station.
Had the train left before they got to the station?

Before they gave up, they had been trying a long time.
Before they gave up, had they been trying a long time?

I have got 20 pounds.
Have I got 20 pounds?

You should help her.
Should you help her?

She can speak Spanish.
Can she speak Spanish?

Jane will help you.
Will Jane help you?

You could help me.
Could you help me?

It might have been problematic.
Might it have been problematic?

Tom is going to forget.
Is Tom going to forget?

There is a book on the table.
Is there a book on the table?

There is going to be a storm.
Is there going to be a storm?

If Johnny comes, he will help you.
If Johnny comes, will he help you?

If I were you, I would go.
If you were me, would you go?

If Russia had lost the war, it would have disappeared.
If Russia had lost the war, would it have disappeared?

Drugi sposób nazwałem [2] “add” czyli “dodaj”. Jedyną operacją, którą musisz przeprowadzić jest dodanie słowa pytającego. Tak jak dzieje się to w wielu polskich pytaniach:

Lubisz truskawki.
Czy lubisz truskawki?

Ten sposób jest stosowany w jednym czasie present simple (I, you, we, they); przykłady:

You like strawberries.
Do you like strawberries?

We have a cold.
Do we have a cold?

Trzeci sposób nazwałem [3] “add and change” czyli “dodaj i zmień”. W przypadku tego sposobu przeprowadzić musisz dwie operacje – po pierwsze dodać słowo pytające, tak jak robiliśmy to przed chwilą w przypadku drugiego sposobu, a poza tym zmienić główny czasownik do podstawowej, nagiej formy (tej pierwszej w tabeli czasowników nieregularnych).

Ten sposób jest stosowany w dwóch czasach:

  • present simple (he, she, it)
  • past simple

Przykłady użycia:

She loves him.
Does she love him?

Angie changed.
Did Angie change?

Przejdźmy do pytań otwartych, a więc zaczynających się od takich słów jak dlaczego, kiedy, jak – why, when, how. Trzeba je podzielić na pytania o podmiot i pytania o dopełnienie. Jeśli nie pamiętasz, różnicy pomiędzy nimi, wróć się pierwszych zdań niniejszego artykułu.

Pytania otwarte o podmiot zadajemy czwartym sposobem, który można nazwać [4] “change” czyli “zmień”. Aby utworzyć pytanie, w miejsce zajmowane w zdaniu przez podmiot, lub innymi słowy osobę wykonującą czynność, używasz słowo lub słowa pytające – why, when, how, how many itp. Jest to bodajże najprostszy sposób tworzenia pytań, kolejność wyrazów pozostaje taka sama oraz formy czasowników pozostają takie same.

He loves you.
Who loves you?

Jack phoned Agnes.
Who phoned Agnes?

40 million people live in Tokyo.
How many people live in Tokyo?

Aby zadawać pytania pytania otwarte o dopełnienie natomiast, używasz piątego sposobu, który nazwałem [5] “ask+”, czyli “zapytaj+”. Stosujesz te same sposoby, co w przypadku pytań typu “tak lub nie” (move, add, add and change) plus przed nimi stawiasz słowo lub słowa pytające – kto, gdzie, który, która, które, ile, jaki rodzaj muzyki itp. – who, where, which, how much, how many, what type of music etc.

We are going.
Are we going?
Where are we going?

We have a cold.
Do we have a cold?
How often do you have a cold?

Angie changed.
Did Angie change?
How much did Angie change?

Podsumowując wszystkie 5 sposobów zadawania pytań i to, w jakich rodzajach pytań każdy z tych sposobów stosujemy, otrzymamy taką oto tabelę:Aby poćwiczyć zadawanie pytań w angielskim polecam książki do gramatyki English Grammar in Use Raymonda Murphy’ego (rozdziały 49 i 50 w czwartej edycji), My Grammar Lab Elementary (rozdział 12 w wydaniu z 2012 roku), My Grammar Lab Intermediate (rozdział 11 w wydaniu z 2012 roku) i, jeśli masz z kim zagrać, gry – Black Stories i The Investigation wydawnictwa EDGARD, które opisałem w innych artykułach na blogu.

Nie wyczerpałem kwestii pytań w języku angielskim. Istnieją pytania negatywne:

Don’t you want to go? → A ty nie chcesz iść?

Sprawy komplikują się też, gdy chcesz zadać pytanie z małym wstępem, np.

Chciałbym zapytać, czy są jeszcze wolne miejsca. → I would like to ask if there are still any seats available?

Istnieją również tak zwane question tags, czyli pytania typu “nieprawdaż”, które zadaje się na końcu stwierdzenia, żeby upewnić się, że to co mówimy ma sens. O tego typu pytaniach w przyszłości.

****

Artykuł ma też wersję wizualną, dla tych, którzy przedkładają oglądanie nad czytanie.