fałszywi przyjaciele, false friends

Fałszywi przyjaciele, false friends, falsche Freunde, faux amis – tak zwą się słowa, które wyglądają bądź brzmią podobnie lub tak samo w dwóch językach, ale mają w nich odmienne znaczenie. Pomyśl o słynnym przykładzie-pułapce na różnice pomiędzy polszczyzną i czeszczyzną – szukać.

Bywa, że słowo jest podobne w pisowni. Bywa, że słowo jest podobne w wymowie. Zawsze jednak fałszywy przyjaciel udaje życzliwość, a bezlitośnie sprowadza na manowce. Dziś zajmiemy się kilkunastoma wrednymi false friends, które wodzą na pokuszenie moich uczniów.

actual

/ˈaktʃʊəl/ or /ˈaktjʊəl/
Brzmi jak “aktualny”, wygląda jak “aktualny”, ale oznacza rzeczywisty, jak w zdaniu “The actual cost was much higher”. “Actually” oznacza „rzeczywiście”, a „aktualny” to “current”.

eventual

/ɪˈvɛntʃʊəl/
Brzmi jak “ewentualny”, jednak znaczy coś całkowicie odmiennego. “Eventual” znaczy „końcowy, ostateczny”, jak w zdaniu “The hotel began its descent into shabbiness and eventual demolition.” Aby powiedzieć “ewentualny”, trzeba by użyć słowa “possible” lub “propective”.

carnation

/kɑːˈneɪʃ(ə)n/
Klasyk. Podaję ten wyraz jako przykład wyjątkowo wrednego fałszywego przyjaciela. Nie oznacza on karnacji, ale goździk – taki kwiat, np. “Adam bought me carnations, not knowing I’m allergic to them”. “Karnacja”, czyli odcień skóry to “complexion” (które to słowo nieszczęśliwie samo w sobie bywa fałszywym przyjacielem, myląc się z “kompleksy”).

fabric

/ˈfæb.rɪk/
Jak można się domyśleć, „fabric” nie oznacza fabryki, fabric oznacza tkaninę, materiał, np. “What fabric is this shirt made of?”. W sensie bardziej metaforycznym oznacza „tkankę społeczną” jak w zdaniu “The fabric of American society is permeated with the spirit of entrepreneurship”. “Fabryka” to “factory”.

pension

/ˈpenʃən/
Nie, nie “pensja”, a “emerytura”, czyli znaczenie ciągle związane z pieniędzmi, ale w inny sposób: “I was informed that my pension will be around 900 euros”. “Pensja” to “salary”.

colleague

/ˈkɒliːɡ/
Brzmi podobnie do polskiego “kolega”, a oznacza kolegę lub koleżankę (wszak w angielskim słowa nie mają rodzaju gramatycznego), lecz wyłącznie z pracy. Twój “colleague” może być twoim kolegą, ale nie każdy twój kolega jest twoim “colleague”. Przykładowe zdanie: “Without his colleagues, he would’ve never pulled it off.” Kolega, taki do szabli i do szklanki, to z kolei po prostu “friend”.

novel

/ˈnɒvəl/
Niektórzy z moich uczniów wzbraniają się przed użyciem tego słowa w jego prawidłowym znaczeniu “powieść”, ponieważ brzmi ono niebezpiecznie podobnie do polskiej “noweli”, na przykład znanego wszystkim choćby z bryków “Janka Muzykanta”. “The novels of Charles Dickens painted a grim picture of Victorian-era England.

Poza “powieścią”, słowo oznacza również “nowatorski” – “The management fully endorsed his novel ideas”. Polska “nowela” jest tłumaczona na angielskie słowo “novella”.

politics

/ˈpɒlətɪks/
…brzmi jak polityk, ale oznacza dziedzinę, w której polityk działa czyli politykę. Oprócz tego bywa używane w znaczeniu “nauki polityczne” (kierunek studiów) lub “metody postępowania”. Przykładowe zdanie: “The party quickly gained importance in Spanish politics.” “Polityk” to za wielką i mniejszą wodą “politician”.

Podobne, rzadko współcześnie używane słowo “politic” jest przymiotnikiem oznaczającym “rozsądny”, synonimem “prudent” – “Other country leaders found it politic to stay away.

indie

/ˈɪndi/
To słowo jest mylące swoją pisownią. Kraj Indie jest pisany po angielsku “(the) India”, “indie” z kolei oznacza “niezależny”, zasadniczo jest skrótem od “independent” czyli właśnie “niezależny”, i jest używane w kontekście zespołów i wytwórni muzycznych. Indie music to cała grupa gatunków muzycznych (indie pop, indie rock itp.), charakteryzujących się lekko nieokrzesanym, eksperymentatorskim brzemieniem. “Indie rock from India is gaining popularity in Europe.” Kraj w Azji, niegdyś perła w koronie Imperium Brytyjskiego, jest po angielsku nazywany “(the) India”, więc rzeczywiście podobnie.

Spójrzmy na wredniejsze przypadki

słów, których znaczenia po części pokrywają się z podobnymi słowami polskimi, a częściowo nie. Można o nich myśleć jak o mniej fałszywych przyjaciołach albo o takich, którzy są wyjątkowo niesolidni, bo czasem można na nich polegać, a czasem nie.

student

/ˈstjuːdənt/
W języku polskim oznacza jedynie uczącego się na uniwersytecie. W języku angielskim słowo to ma szersze znaczenie i oznacza “studenta” lub “ucznia”:
The students of the nearby school celebrate all major religions’ holidays, Christmas, Hanukkah and Eid al-Fitr.
University students in Poland can travel on reduced fare tickets.

term

/tɜːm/
Doświadczenie podpowiada mi, że Polacy szlifujący język angielski często używają tego słowa w znaczeniu “termin” np. wizyty u dentysty. I owszem można je przetłumaczyć jako “termin”, lecz w znaczeniu “pojęcie” na przykład w nauce (“In order to grasp the theory, I’d advise you to learn all the key terms first.”). “Termin” to “date” albo “due date”. Poza tym angielskie słowo “term” oznacza:
1. warunek → “We will never agree to those terms.
2. kadencja → “The presidential term in France lasts five years.
3. semestr / trymestr [pojęcia szkolne, brytyjski angielski] → “The spring semester finishes in June.
4. określać → “He has been termed by many the father of Internet.

history

/ˈhɪstəri/
Ten false friend jest wyjątkowo wredny. “History” po angielsku to ogół wydarzeń z przeszłości, przedmiot badań historyków – “I had to study the history of China at uni and it was one of the most fascinating courses”. Gdy chcemy opowiedzieć historię, anegdotę, zrelacjonować zajście, wtedy użyjemy słowa “story” – “You shouldn’t believe a single story he tell you, he’s a fibber”. Nie można zatem powiedzieć “I have a history to tell”, ponieważ jest to niezrozumiałe i brzmi dziwnie.

true friends, prawdziwi przyjaciele, paneuropeizmy – czyli słowa, które dwa dane języki dzielą i które znaczą to samo. Świadomość ich istnienia ułatwia naukę języka obcego i to niejednego. Ale to już zupełnie inna historia do poruszenia w zupełnie innym wpisie.

słowojest mylone z polskim słowemtak naprawdę znaczya polskie słowo powinno się tłumaczyć jako
actualaktualnyrzeczywiściecurrent
eventualewentualnykońcowy, ostatecznypossible, prospective
carnationkarnacjagoździkcomplexion
fabricfabrykatkanina, materiałfactory
colleaguekolegakolega z pracy / koleżanka z pracyfriend
novelnowelapowieść / nowatorskinovella
politicpolitykrozsądnypolitician
politicspolitykpolitykapolitician
indieIndieniezależny (o muzyce lub zespole muzycznym)India
studentstudentstudent / uczeń(university) student
termterminwarunek / kadencja / semestr / trymestr / określać(due) date
historyhistoria (opowieść)historia (nauka o przeszłości)story